ĐẠI ÁN VICEM: TỪ TÒA THÁP 1.245 TỶ ĐỒNG BỎ HOANG ĐẾN HÀNG LOẠT CỰU LÃNH ĐẠO VƯỚNG VÒNG LAO LÝ

Một dự án từng được kỳ vọng trở thành biểu tượng mới của ngành xi măng Việt Nam, nhưng sau hơn một thập kỷ lại trở thành điển hình cho sự lãng phí tài sản Nhà nước. Tòa tháp Trung tâm Điều hành và Giao dịch VICEM trị giá 1.245 tỷ đồng nằm bất động suốt nhiều năm trên khu “đất vàng” Hà Nội đã kéo theo hàng loạt cựu lãnh đạo Tổng Công ty Xi măng Việt Nam (VICEM) phải hầu tòa.

Khởi tố nguyên Chủ tịch và Tổng Giám đốc VICEM

Ngày 5/3, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã khởi tố bị can và áp dụng các biện pháp ngăn chặn đối với ông Lê Văn Chung, nguyên Chủ tịch Hội đồng thành viên VICEM, về tội Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí.

Cùng bị khởi tố còn có ông Nguyễn Ngọc Anh – nguyên Tổng Giám đốc VICEM; ông Dư Ngọc Long – nguyên Giám đốc Ban Quản lý dự án; và ông Hoàng Ngọc Hiếu – nguyên Trưởng phòng Thẩm định dự án.

Theo kết quả điều tra ban đầu, các sai phạm xảy ra trong quá trình lập, thẩm định, phê duyệt và triển khai Dự án Trung tâm Điều hành và Giao dịch thương mại VICEM tại lô đất 10E6, Khu đô thị mới Cầu Giấy, Hà Nội.

Dự án được phê duyệt với tổng mức đầu tư 1.245 tỷ đồng nhưng quá trình thực hiện đã phát sinh nhiều vi phạm nghiêm trọng, gây thất thoát và lãng phí đặc biệt lớn đối với tài sản Nhà nước.

Bộ Công an cho biết việc điều tra vụ án được thực hiện theo tinh thần Nghị quyết số 74/2022/QH15 về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và chủ trương tăng cường đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực gắn với chống lãng phí.

Tòa nhà nghìn tỷ bị “đắp chiếu” suốt một thập kỷ

Dự án được khởi công từ tháng 5/2011, dự kiến đưa vào sử dụng từ năm 2013. Tuy nhiên đến tháng 8/2015, công trình mới hoàn thành phần thô và cất nóc rồi dừng thi công cho đến nay.

Khối nhà 27 tầng nằm trên tuyến đường Phạm Hùng – một trong những vị trí đắc địa nhất phía Tây Hà Nội – nhiều năm qua chỉ còn là một khối bê tông khổng lồ bỏ hoang.

Theo kết luận của cơ quan tố tụng, tổng số tiền đã được đầu tư vào dự án lên tới 1.245 tỷ đồng nhưng công trình không thể đưa vào khai thác, sử dụng, gây thiệt hại và lãng phí hơn 381,6 tỷ đồng.

Đáng chú ý, Hội đồng xét xử sơ thẩm từng nhận định rằng nếu tiếp tục hoàn thiện và đưa công trình vào vận hành thì phải mất khoảng 100 năm mới có thể thu hồi vốn đầu tư.

Hàng loạt sai phạm trong quá trình đầu tư

Viện Kiểm sát xác định các cựu lãnh đạo VICEM đã thực hiện nhiều hành vi trái quy định trong quá trình triển khai dự án.

Cụ thể, các bị cáo bị cáo buộc lập, thẩm định và phê duyệt dự án đầu tư không đúng quy định pháp luật; sử dụng các chỉ tiêu tài chính thiếu căn cứ thực tế; hợp thức hóa số liệu để nâng hiệu quả đầu tư; đồng thời không thực hiện việc điều chỉnh dự án theo quy định dù tổng mức đầu tư tăng cao bất thường.

Ngoài ra, các lãnh đạo VICEM còn bị xác định không thực hiện chủ trương của Chính phủ về rà soát, cắt giảm các dự án kém hiệu quả và chậm tiến độ.

Cơ quan công tố cho rằng chính những quyết định mang tính chủ quan này đã khiến dự án mất tính khả thi về kinh tế, dẫn đến hậu quả đặc biệt nghiêm trọng đối với tài sản Nhà nước.

Cựu Tổng Giám đốc đối mặt mức án cao nhất

Tại phiên tòa sơ thẩm, ông Nguyễn Ngọc Anh – cựu Tổng Giám đốc VICEM – bị xác định là một trong những người giữ vai trò chính trong toàn bộ quá trình sai phạm.

Viện Kiểm sát đề nghị mức án từ 11 đến 12 năm tù về tội Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí và từ 4 đến 5 năm tù về tội Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng. Tổng hợp hình phạt được đề nghị từ 15 đến 17 năm tù.

Ông Lê Văn Chung bị đề nghị mức án từ 12 đến 13 năm tù. Các bị cáo Dư Ngọc Long và Hoàng Ngọc Hiếu lần lượt bị đề nghị từ 14 đến 16 năm tù và từ 11 đến 13 năm tù.

Theo Viện Kiểm sát, ông Lê Văn Chung và ông Nguyễn Ngọc Anh là những người đề xuất chủ trương đầu tư, trực tiếp chỉ đạo và xuyên suốt quá trình thực hiện dự án, vì vậy phải chịu trách nhiệm chính về hậu quả thất thoát, lãng phí đặc biệt nghiêm trọng xảy ra.

Xin miễn trách nhiệm hình sự vì mắc ung thư nhưng không được chấp nhận

Tại phiên tòa phúc thẩm, ông Nguyễn Ngọc Anh xuất trình hồ sơ điều trị ung thư giai đoạn cuối và đề nghị được miễn trách nhiệm hình sự.

Tuy nhiên, đại diện Viện Kiểm sát cho rằng các hành vi phạm tội thuộc trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, bị cáo giữ vai trò người đứng đầu doanh nghiệp Nhà nước nên không có căn cứ pháp luật để miễn trách nhiệm hình sự.

Dù vậy, cơ quan công tố vẫn đề nghị giảm nhẹ một phần hình phạt do bị cáo có thêm các tình tiết giảm nhẹ và tình trạng sức khỏe đặc biệt.

Nộp thêm 119 tỷ đồng, nhiều bị cáo được giảm án

Tại phiên phúc thẩm ngày 2/6, Hội đồng xét xử ghi nhận các bị cáo và gia đình đã nộp thêm tổng cộng hơn 119 tỷ đồng để khắc phục hậu quả.

Đây được xem là tình tiết quan trọng để tòa án xem xét giảm nhẹ hình phạt.

Theo bản án phúc thẩm:

• Ông Lê Văn Chung được giảm từ 13 năm xuống còn 10 năm tù;
• Ông Nguyễn Ngọc Anh được giảm từ 15 năm xuống còn 13 năm tù;
• Ông Dư Ngọc Long được giảm từ 12 năm 6 tháng xuống còn 9 năm tù;
• Ông Hoàng Ngọc Hiếu được giảm từ 11 năm xuống còn 10 năm tù.

Một số bị cáo khác được chuyển từ hình phạt tù giam sang án treo và được trả tự do ngay tại tòa.

Tuy nhiên, Hội đồng xét xử khẳng định dù đã khắc phục một phần hậu quả nhưng các bị cáo vẫn phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ bồi thường. Tổng số tiền còn phải khắc phục hiện vẫn vượt quá 250 tỷ đồng.

“Có mơ cũng không đủ tiền trả”

Tại phiên phúc thẩm, ông Lê Văn Chung cho rằng khoản bồi thường hơn 72 tỷ đồng là quá lớn và bản thân “có mơ cũng không đủ khả năng thực hiện”.

Tuy nhiên, Hội đồng xét xử nhận định việc xác định thiệt hại hơn 381 tỷ đồng và trách nhiệm dân sự của từng bị cáo đã được cấp sơ thẩm xem xét đầy đủ, đúng quy định pháp luật nên không có cơ sở chấp nhận kháng cáo về phần dân sự.

Sau phần tranh luận, ông Chung rút yêu cầu xin giảm nghĩa vụ bồi thường và cam kết sẽ bán tài sản, nhà cửa để tiếp tục khắc phục hậu quả cho Nhà nước.

Góc nhìn pháp lý

Luật sư Nguyễn Minh Long – Công ty Luật Dragon nhận định:

“Vụ án VICEM là một trong những vụ án điển hình về hành vi gây thất thoát, lãng phí tài sản Nhà nước trong hoạt động đầu tư xây dựng cơ bản. Điểm đáng chú ý là cơ quan tố tụng không chỉ xem xét hậu quả thiệt hại thực tế mà còn đánh giá trách nhiệm của người đứng đầu trong việc ra quyết định đầu tư, quản lý và sử dụng nguồn vốn Nhà nước.

Trong các vụ án loại này, việc không trực tiếp chiếm đoạt tài sản không đồng nghĩa với việc không phải chịu trách nhiệm hình sự. Chỉ cần xác định hành vi quản lý, điều hành trái quy định dẫn đến thất thoát, lãng phí tài sản Nhà nước thì người có trách nhiệm vẫn có thể bị xử lý nghiêm khắc theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Bản án cũng cho thấy xu hướng tăng cường xử lý trách nhiệm cá nhân của lãnh đạo doanh nghiệp Nhà nước, đặc biệt trong các dự án đầu tư công có giá trị lớn, nhằm nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và phòng ngừa các hành vi gây lãng phí nguồn lực quốc gia.”