Đi cùng bạn đánh nhau nhưng không đánh ai, có bị khởi tố không?

Đi cùng bạn đến đánh nhau nhưng bản thân không trực tiếp đánh, không gây thương tích cho ai thì có bị khởi tố hình sự không? Đây là câu hỏi nhiều người quan tâm khi vô tình hoặc chủ động có mặt trong một vụ xô xát, đặc biệt khi vụ việc xảy ra tại nơi công cộng, có sử dụng hung khí hoặc khiến nhiều người bị thương.

Trên thực tế, không trực tiếp đánh người không đồng nghĩa với việc chắc chắn không bị xử lý hình sự. Cơ quan tiến hành tố tụng sẽ xem xét mục đích đi cùng, hành vi thực tế, vai trò của từng người và các chứng cứ liên quan để xác định có căn cứ xử lý hay không.

1. Đi cùng bạn đánh nhau nhưng không đánh ai có bị khởi tố không?

Câu trả lời là: Có thể bị khởi tố nếu hành vi thực tế có đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm; nhưng không phải cứ đi cùng người đánh nhau là đương nhiên bị khởi tố hình sự.

Theo Điều 17 Bộ luật Hình sự năm 2015, đồng phạm là trường hợp có hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm. Người đồng phạm có thể là người tổ chức, người thực hành, người xúi giục hoặc người giúp sức.

Quy định này cho thấy trách nhiệm hình sự không chỉ áp dụng đối với người trực tiếp thực hiện hành vi đánh người. Trong một số trường hợp, người không ra tay vẫn có thể phải chịu trách nhiệm nếu cố ý tham gia, hỗ trợ hoặc thúc đẩy việc thực hiện tội phạm.

Ví dụ, A cùng một nhóm bạn đến nơi để đánh B. A không trực tiếp đánh B nhưng đứng bên ngoài cảnh giới, báo hiệu khi có công an hoặc hỗ trợ nhóm của mình ngăn cản người khác can thiệp. Nếu có đủ căn cứ xác định hành vi giúp sức cố ý và các điều kiện cấu thành tội phạm được đáp ứng, A vẫn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự.

Ngược lại, nếu A chỉ tình cờ có mặt tại hiện trường, không biết trước việc đánh nhau, không tham gia hỗ trợ, không kích động và không có hành vi phạm tội khác thì việc chỉ có mặt tại đó không đủ để mặc nhiên kết luận A là đồng phạm.

Do vậy, cần phân biệt rõ giữa người đi cùng nhưng không tham gia và người không trực tiếp đánh nhưng có hành vi giúp sức cho vụ việc.

2. Những trường hợp nào không trực tiếp đánh người vẫn có thể bị khởi tố?

Tùy tính chất vụ việc và chứng cứ, một người không trực tiếp đánh nhau vẫn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự trong các trường hợp sau.

Trường hợp 1: Đi cùng để hỗ trợ nhóm đánh nhau

Nếu một người biết rõ mục đích của nhóm là đánh người nhưng vẫn chủ động đi theo để hỗ trợ, chẳng hạn chuẩn bị phương tiện, đưa hung khí, cảnh giới hoặc tạo điều kiện cho nhóm thực hiện hành vi phạm tội, người đó có thể bị xem xét với vai trò đồng phạm nếu đủ căn cứ pháp luật.

Điều quan trọng là phải làm rõ người đó có cố ý tham gia vào việc thực hiện tội phạm hay không, chứ không chỉ căn cứ vào việc người đó có mặt cùng nhóm.

Trường hợp 2: Hô hào, kích động hoặc xúi giục đánh nhau

Người không trực tiếp đánh người nhưng chủ động kích động, xúi giục người khác thực hiện hành vi phạm tội có thể bị xem xét trách nhiệm tùy theo vai trò và tội danh cụ thể.

Chẳng hạn, một người liên tục hô hào, thúc giục nhóm bạn lao vào đánh đối phương, biết rõ mục đích và cố ý thúc đẩy hành vi phạm tội. Nếu có đủ căn cứ xác định vai trò xúi giục hoặc hành vi cấu thành tội phạm tương ứng, người này không đương nhiên được miễn trách nhiệm chỉ vì không ra tay.

Trường hợp 3: Tham gia vụ gây rối trật tự công cộng

Một nhóm người tụ tập đánh nhau tại nơi công cộng, gây náo loạn, cản trở giao thông hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh, trật tự có thể bị xem xét về tội gây rối trật tự công cộng theo Điều 318 Bộ luật Hình sự năm 2015, nếu đáp ứng các dấu hiệu luật định.

Theo điều luật này, người thực hiện hành vi gây rối trật tự công cộng gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội hoặc thuộc trường hợp tái phạm theo quy định có thể bị xử lý hình sự. Khung hình phạt cơ bản gồm phạt tiền từ 5 triệu đồng đến 50 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm; các trường hợp thuộc khoản 2 có thể bị phạt tù từ 2 năm đến 7 năm.

Tuy nhiên, không thể chỉ căn cứ vào việc một người đứng trong đám đông để kết luận họ phạm tội gây rối trật tự công cộng. Cần đánh giá hành vi cụ thể, vai trò, ý thức chủ quan và những dấu hiệu pháp lý liên quan.

Trường hợp 4: Có hành vi khác cấu thành tội phạm

Trong một vụ đánh nhau, người không trực tiếp đánh có thể thực hiện hành vi khác như cố ý làm hư hỏng tài sản, đe dọa hoặc cản trở người can thiệp. Những hành vi này cần được đánh giá độc lập theo quy định pháp luật tương ứng.

Việc xác định trách nhiệm không chỉ dựa vào câu hỏi ai đã đánh ai, mà còn phải xem xét toàn bộ diễn biến và hành vi của từng người.

3. Chỉ đứng xem bạn đánh nhau có bị khởi tố không?

Nếu một người chỉ đứng xem, không tham gia đánh nhau, không kích động, không giúp sức và không thực hiện hành vi vi phạm pháp luật khác thì không thể chỉ dựa vào sự có mặt tại hiện trường để kết luận người đó phạm tội.

Tuy nhiên, trong thực tế, cơ quan điều tra có thể xác minh người có mặt tại hiện trường để làm rõ diễn biến vụ việc, vai trò của từng người và các tình tiết liên quan.

Ví dụ, nếu một người khai rằng mình chỉ đứng xem nhưng camera cho thấy người đó đã đưa hung khí cho nhóm bạn, chặn đường người bị đánh hoặc liên tục kích động nhóm lao vào tấn công, lời khai cần được đối chiếu với chứng cứ khách quan.

Ngược lại, nếu video, lời khai và các tài liệu khác cho thấy người đó không tham gia, không biết trước mục đích đánh nhau và không hỗ trợ hành vi phạm tội thì đây có thể là căn cứ quan trọng để xác định đúng vai trò của họ.

Vì vậy, khi được cơ quan công an yêu cầu làm việc, người có liên quan cần trình bày trung thực những gì mình biết và những gì thực tế đã xảy ra.

4. Nếu bạn không đánh ai nhưng bị công an triệu tập thì phải làm gì?

Nếu bị mời hoặc triệu tập làm việc liên quan đến vụ đánh nhau, bạn nên bình tĩnh và thực hiện các bước sau:

Thứ nhất, xác định tư cách tố tụng của mình. Bạn đang được làm việc với tư cách người làm chứng, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, người bị tố giác hay đã bị khởi tố với tư cách bị can? Mỗi tư cách có quyền và nghĩa vụ khác nhau.

Thứ hai, trình bày đúng sự thật. Không nên khai theo lời người khác hoặc thống nhất lời khai nhằm che giấu hành vi. Nếu không nhớ rõ một tình tiết, cần nói rõ điều đó thay vì tự suy đoán.

Thứ ba, lưu giữ chứng cứ hợp pháp. Video camera, tin nhắn, dữ liệu định vị hoặc lời khai của người chứng kiến có thể giúp làm rõ việc bạn có tham gia hay không. Không được sửa đổi, xóa bỏ hoặc làm sai lệch chứng cứ.

Thứ tư, đọc kỹ biên bản trước khi ký. Nếu nội dung ghi nhận không chính xác, cần đề nghị sửa đổi hoặc bổ sung theo đúng diễn biến thực tế.

Thứ năm, liên hệ luật sư khi cần thiết. Nếu có nguy cơ bị khởi tố hoặc lời khai của những người khác quy kết bạn tham gia đánh nhau, luật sư hình sự có thể hỗ trợ đánh giá tình tiết vụ việc, hướng dẫn thực hiện quyền tố tụng và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp.

5. Luật sư hình sự có thể giúp gì trong trường hợp này?

Đối với vụ việc có nhiều người tham gia đánh nhau, việc xác định chính xác vai trò của từng người rất quan trọng. Luật sư có thể nghiên cứu hồ sơ trong phạm vi được tiếp cận, phân tích chứng cứ, làm rõ sự khác biệt giữa người trực tiếp thực hiện hành vi, người giúp sức và người chỉ có mặt tại hiện trường.

Nếu có căn cứ cho thấy một người không tham gia hành vi phạm tội nhưng bị quy kết trách nhiệm, luật sư có thể hỗ trợ đưa ra lập luận và cung cấp tài liệu hợp pháp để đề nghị cơ quan có thẩm quyền đánh giá khách quan.

Tuy nhiên, luật sư không thể bảo đảm chắc chắn một người sẽ không bị khởi tố hoặc được miễn trách nhiệm hình sự. Việc giải quyết phải căn cứ vào chứng cứ và quy định pháp luật áp dụng cho từng vụ việc.

6. Kết luận: Không đánh ai có chắc chắn không bị khởi tố?

Đi cùng bạn đánh nhau nhưng không trực tiếp đánh người không đồng nghĩa với việc chắc chắn bị khởi tố, cũng không đồng nghĩa với việc chắc chắn không bị xử lý hình sự.

Cơ quan tiến hành tố tụng phải làm rõ người đó có biết trước mục đích đánh nhau hay không, có cố ý giúp sức, xúi giục hoặc thực hiện hành vi phạm tội khác hay không. Nếu chỉ có mặt tại hiện trường mà không có hành vi cấu thành tội phạm, không thể mặc nhiên coi người đó là đồng phạm.

Nếu bạn hoặc người thân đang bị xác minh trong một vụ đánh nhau, nên sớm tìm hiểu quyền và nghĩa vụ tố tụng, lưu giữ chứng cứ hợp pháp và trao đổi với luật sư hình sự để được đánh giá tình huống cụ thể.

Công ty Luật Dragon – Tư vấn pháp luật hình sự, luật sư bào chữa.

Lưu ý: Bài viết cung cấp thông tin pháp luật chung, không thay thế việc tư vấn dựa trên hồ sơ vụ việc cụ thể. Việc xác định trách nhiệm hình sự phải căn cứ vào chứng cứ, hành vi thực tế và quy định pháp luật hiện hành.