Không đồng ý với bản án hình sự sơ thẩm thì phải làm gì?

Khi Tòa án tuyên bản án hình sự sơ thẩm, nếu cho rằng phán quyết chưa đúng với sự thật khách quan, áp dụng pháp luật chưa chính xác hoặc hình phạt quá nghiêm khắc, người bị kết án và những người có quyền kháng cáo có thể thực hiện quyền kháng cáo theo quy định pháp luật.

Tuy nhiên, không phải ai không đồng ý với bản án cũng có quyền kháng cáo toàn bộ nội dung vụ án. Mỗi người cần xác định mình có quyền kháng cáo hay không, thời hạn thực hiện quyền này, nội dung muốn đề nghị Tòa án cấp phúc thẩm xem xét và những tài liệu cần chuẩn bị.

Vậy không đồng ý với bản án hình sự sơ thẩm thì phải làm gì? Thời hạn kháng cáo là bao lâu? Thuê luật sư có giúp giảm án hoặc thay đổi bản án không? Bài viết dưới đây sẽ giải đáp những vấn đề quan trọng này.

1. Không đồng ý với bản án hình sự sơ thẩm có được kháng cáo không?

Câu trả lời là có, nếu người đó thuộc trường hợp được quyền kháng cáo theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.

Kháng cáo là việc người có quyền kháng cáo đề nghị Tòa án cấp phúc thẩm xem xét lại bản án hoặc quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật trong phạm vi được phép kháng cáo.

Theo Điều 331 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, những người có quyền kháng cáo bản án sơ thẩm bao gồm:

• Bị cáo và người đại diện của bị cáo.
• Bị hại và người đại diện của bị hại.
• Người bào chữa trong những trường hợp luật định, đặc biệt là để bảo vệ quyền lợi của người dưới 18 tuổi hoặc người có nhược điểm về tâm thần, thể chất theo quy định.
• Nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự và người đại diện của họ đối với phần bản án liên quan đến việc bồi thường thiệt hại.
• Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan và người đại diện của họ đối với phần bản án liên quan trực tiếp đến quyền lợi, nghĩa vụ của mình.
• Một số chủ thể khác theo phạm vi quyền kháng cáo được pháp luật quy định.

Điều quan trọng là cần xác định rõ nội dung nào của bản án ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Chẳng hạn, bị cáo có thể kháng cáo về tội danh, hình phạt hoặc mức bồi thường; bị hại có thể kháng cáo về hình phạt hoặc trách nhiệm dân sự trong phạm vi pháp luật cho phép.

Nếu không đồng ý với bản án, người có quyền kháng cáo nên nhanh chóng tìm hiểu thủ tục thay vì chờ đến khi bản án có hiệu lực pháp luật.

2. Thời hạn kháng cáo bản án hình sự sơ thẩm là bao lâu?

Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng vì việc nộp đơn quá thời hạn có thể khiến quyền kháng cáo không được chấp nhận, trừ trường hợp có căn cứ kháng cáo quá hạn theo luật định.

Theo Điều 333 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, thời hạn kháng cáo đối với bản án sơ thẩm là 15 ngày kể từ ngày tuyên án.

Đối với bị cáo hoặc đương sự vắng mặt tại phiên tòa, thời hạn kháng cáo được tính từ ngày họ nhận được bản án hoặc ngày bản án được niêm yết theo quy định pháp luật.

Đối với quyết định sơ thẩm, thời hạn kháng cáo thông thường là 07 ngày kể từ ngày người có quyền kháng cáo nhận được quyết định.

Ví dụ, nếu Tòa án tuyên bản án sơ thẩm vào ngày 10/10 và bị cáo có mặt tại phiên tòa, thời hạn kháng cáo thông thường được tính từ ngày tuyên án theo quy định về thời hạn tố tụng. Người kháng cáo cần xác định chính xác ngày kết thúc thời hạn, có tính đến quy định về cách tính thời hạn và ngày nghỉ theo pháp luật.

Không nên chờ đến ngày cuối cùng mới chuẩn bị hồ sơ. Trong thực tế, người kháng cáo có thể cần thời gian trao đổi với luật sư, nghiên cứu bản án, thu thập tài liệu và xác định nội dung đề nghị cấp phúc thẩm xem xét.

Nếu đã hết thời hạn kháng cáo nhưng có lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan theo quy định, người có quyền kháng cáo có thể làm đơn kháng cáo quá hạn và trình bày rõ lý do. Việc chấp nhận kháng cáo quá hạn do Hội đồng xét kháng cáo quá hạn xem xét theo quy định pháp luật, không phải cứ nêu lý do là đương nhiên được chấp nhận.

3. Cần làm gì khi muốn kháng cáo bản án hình sự sơ thẩm?

Khi không đồng ý với bản án, người có quyền kháng cáo nên thực hiện các bước cơ bản sau:

Bước 1: Đọc kỹ bản án sơ thẩm

Cần xác định rõ nội dung nào chưa thỏa đáng, chẳng hạn:

• Tòa án xác định sai hoặc chưa đầy đủ hành vi phạm tội.
• Chưa đánh giá đúng chứng cứ gỡ tội hoặc chứng cứ có lợi.
• Áp dụng điều luật, khoản luật hoặc tình tiết định khung chưa chính xác.
• Mức hình phạt quá nghiêm khắc so với tính chất, mức độ hành vi và các tình tiết của vụ án.
• Chưa xem xét đầy đủ các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.
• Quyết định về bồi thường thiệt hại, xử lý vật chứng hoặc các vấn đề khác chưa phù hợp.

Không nên chỉ viết chung chung rằng “không đồng ý với bản án”. Việc xác định cụ thể điểm chưa đồng ý sẽ giúp nội dung kháng cáo rõ ràng và có trọng tâm.

Bước 2: Chuẩn bị đơn kháng cáo

Theo Điều 332 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, đơn kháng cáo cần có những nội dung cơ bản như:

• Ngày, tháng, năm làm đơn.
• Họ tên, địa chỉ của người kháng cáo.
• Tư cách tố tụng của người kháng cáo.
• Nội dung kháng cáo và lý do kháng cáo.
• Yêu cầu đề nghị Tòa án cấp phúc thẩm giải quyết.
• Chữ ký hoặc điểm chỉ của người kháng cáo theo quy định.

Nếu không thể tự viết đơn, người kháng cáo có thể trình bày trực tiếp với Tòa án có thẩm quyền để được lập biên bản theo thủ tục luật định.

Bước 3: Nêu rõ yêu cầu kháng cáo

Tùy từng vụ án, người kháng cáo có thể đề nghị cấp phúc thẩm xem xét:

• Tuyên bị cáo không có tội nếu có căn cứ pháp luật và chứng cứ phù hợp.
• Thay đổi tội danh hoặc điều khoản áp dụng nếu có căn cứ.
• Giảm nhẹ hình phạt.
• Cho hưởng án treo nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện luật định.
• Hủy bản án sơ thẩm để điều tra lại hoặc xét xử lại trong những trường hợp có căn cứ.
• Xem xét lại phần trách nhiệm dân sự, xử lý vật chứng hoặc nội dung khác thuộc phạm vi kháng cáo.

Yêu cầu cần phù hợp với tình tiết vụ án và căn cứ pháp luật. Không phải cứ kháng cáo là bản án sẽ được sửa đổi hoặc hủy bỏ.

Bước 4: Gửi đơn đến đúng cơ quan có thẩm quyền

Theo Điều 332 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, người kháng cáo có thể nộp đơn tại Tòa án đã xét xử sơ thẩm hoặc Tòa án cấp phúc thẩm theo quy định.

Nếu gửi đơn qua dịch vụ bưu chính, cần lưu lại giấy biên nhận và tài liệu chứng minh ngày gửi để bảo vệ quyền lợi khi cần xác định thời hạn.

Bước 5: Chuẩn bị tài liệu, chứng cứ bổ sung

Nếu có tài liệu mới hoặc chứng cứ chưa được đánh giá đầy đủ ở cấp sơ thẩm, người kháng cáo nên trao đổi với luật sư để xác định cách cung cấp hợp pháp cho Tòa án cấp phúc thẩm.

Tài liệu có thể liên quan đến nhân thân, hoàn cảnh gia đình, việc bồi thường thiệt hại, sự tự nguyện khắc phục hậu quả hoặc các tình tiết khác có ý nghĩa đối với việc giải quyết vụ án.

4. Kháng cáo bản án hình sự sơ thẩm có thể được giảm án không?

Một trong những lý do phổ biến khiến bị cáo kháng cáo là mong muốn được giảm nhẹ hình phạt hoặc được hưởng án treo.

Theo quy định về xét xử phúc thẩm, Tòa án cấp phúc thẩm có thể sửa bản án sơ thẩm khi có căn cứ pháp luật. Tùy nội dung kháng cáo và kết quả xem xét hồ sơ, Tòa án có thể giảm hình phạt, thay đổi tội danh hoặc quyết định khác trong phạm vi thẩm quyền.

Để đề nghị giảm nhẹ hình phạt, người kháng cáo nên làm rõ những tình tiết có lợi, chẳng hạn:

• Người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải.
• Đã tự nguyện bồi thường thiệt hại, khắc phục hậu quả.
• Có tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự chưa được cấp sơ thẩm xem xét đầy đủ.
• Có tài liệu chứng minh nhân thân, hoàn cảnh hoặc những tình tiết khác có ý nghĩa theo quy định pháp luật.

Nếu đề nghị hưởng án treo, cần chứng minh người bị kết án đáp ứng các điều kiện luật định. Án treo không phải quyền đương nhiên của người kháng cáo và cũng không được chấp nhận chỉ vì gia đình có hoàn cảnh khó khăn.

Ngược lại, nếu cho rằng mình bị kết án oan, người kháng cáo cần tập trung phân tích những chứng cứ chưa được đánh giá đầy đủ, những mâu thuẫn trong hồ sơ hoặc sai sót trong việc xác định hành vi và áp dụng pháp luật.

5. Luật sư có vai trò gì khi kháng cáo bản án hình sự?

Trong quá trình kháng cáo, luật sư hình sự có thể hỗ trợ người bị kết án và gia đình thực hiện các công việc quan trọng như:

• Nghiên cứu bản án sơ thẩm và hồ sơ vụ án trong phạm vi được tiếp cận hợp pháp.
• Đánh giá căn cứ kháng cáo, xác định những điểm có thể đề nghị cấp phúc thẩm xem xét lại.
• Soạn thảo đơn kháng cáo và các văn bản pháp lý liên quan.
• Thu thập, cung cấp tài liệu và chứng cứ hợp pháp bổ sung.
• Chuẩn bị lập luận bào chữa, bảo vệ quyền lợi tại phiên tòa phúc thẩm.
• Đề xuất giảm nhẹ hình phạt, thay đổi tội danh hoặc hủy bản án khi có căn cứ.

Việc mời luật sư đặc biệt hữu ích trong các vụ án có hồ sơ phức tạp, nhiều bị cáo, nhiều tình tiết tranh chấp hoặc có dấu hiệu sai sót trong quá trình thu thập, đánh giá chứng cứ.

Tuy nhiên, không có luật sư nào có thể bảo đảm chắc chắn bản án sẽ được sửa đổi hoặc bị cáo sẽ được giảm án. Kết quả phụ thuộc vào chứng cứ, căn cứ pháp luật và quá trình xem xét của Tòa án cấp phúc thẩm.

6. Nếu đã hết thời hạn kháng cáo thì phải làm gì?

Nếu hết thời hạn kháng cáo vì lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan, người có quyền kháng cáo cần làm đơn trình bày rõ lý do, kèm theo tài liệu chứng minh và gửi đến cơ quan có thẩm quyền để xem xét theo thủ tục kháng cáo quá hạn.

Nếu bản án đã có hiệu lực pháp luật, việc đề nghị xem xét lại không còn thực hiện theo thủ tục kháng cáo phúc thẩm thông thường. Trong trường hợp có căn cứ cho rằng bản án có sai lầm nghiêm trọng hoặc có vi phạm pháp luật thuộc trường hợp luật định, có thể đề nghị người có thẩm quyền xem xét kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm, tùy tính chất vụ việc.

Hai thủ tục này có điều kiện, căn cứ và thẩm quyền riêng; việc gửi đơn đề nghị không đồng nghĩa với việc bản án chắc chắn sẽ được xem xét lại.

7. Kết luận

Khi không đồng ý với bản án hình sự sơ thẩm, người có quyền kháng cáo cần nhanh chóng kiểm tra thời hạn, xác định rõ nội dung chưa đồng ý, chuẩn bị đơn kháng cáo và gửi đến đúng cơ quan có thẩm quyền.

Theo Điều 333 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, thời hạn kháng cáo bản án sơ thẩm thông thường là 15 ngày kể từ ngày tuyên án, với cách tính riêng đối với người vắng mặt tại phiên tòa. Vì vậy, cần đặc biệt chú ý thời hạn để tránh ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp.

Công ty Luật Dragon – Tư vấn pháp luật hình sự, luật sư bào chữa và kháng cáo bản án hình sự.

Nếu bạn hoặc người thân không đồng ý với bản án sơ thẩm, nên trao đổi với luật sư để được đánh giá hồ sơ, xác định căn cứ kháng cáo và lựa chọn phương án pháp lý phù hợp.

Lưu ý: Nội dung trên mang tính chất tham khảo pháp luật chung. Việc áp dụng cần căn cứ hồ sơ vụ án, thời điểm tố tụng và quy định pháp luật hiện hành.